Netwerkdag

Op zaterdag 7 november 2020 vindt de netwerkdag van het Dutch Biblebelt Network over De zuigkracht van de wereld? Vervreemding en toe-eigening van de bevindelijk gereformeerde identiteit plaats. U kunt deze volgen via de webpagina www.dbbn.nl/netwerkdag, waar u kunt klikken op de link naar ons YouTube-kanaal.

Digitale deelname aan deze netwerkdag is uiteraard kosteloos, maar een gift wordt op prijs gesteld als bijdrage aan de financiering van deze dag en onze activiteiten in het algemeen! Ons rekeningnummer is:
NL47 INGB 0007 1653 40 t.n.v. Dutch Bible Belt Network te Gouda.

Programma


  • 10.00-10.10: Opening
    (Rens Rottier, Studium Generale Driestar educatief)
  • 10.10-10.30: Inleiding: Bevindelijke afdwaling door de eeuwen heen
    (Fred van Lieburg, hoogleraar religiegeschiedenis Vrije Universiteit Amsterdam)
  • 10.30-11.00: Kritiek op het kruispunt van scheiding én binding
    (Anneke Pons- de Wit, promovenda godsdienstsociologie KU Leuven)
  • 11.00-11.30: Pauze
  • 11.30-11.50: De tale Kanaäns: heilige constante of teloorgaande traditie?
    (Martha Visscher-Houweling, promovenda religiegeschiedenis Vrije Universiteit Amsterdam)
  • 11.50-12.10: Een eigen weg vinden
    (Anne-Marije de Bruin- Wassinkmaat, promovenda godsdienstpedagogiek Protestantse Theologische Universiteit)
  • 12.10-12.30: Het Woord- en werkelijkheidsgehalte van de bevindelijke gestalte
    (Maarten Kater, hoogleraar praktische theologie Theologische Universiteit Apeldoorn)
  • 12.30-13.45: Pauze
  • 13.45-14.25: Pitchpresentaties onderzoeksresultaten kerkbinding en –verlating
    o Sjaak Jacobse, onderwijsadviseur Driestar educatief
    o Jan Rouwendal, hoogleraar economie Vrije Universiteit Amsterdam
    o Dianne van den Berg, masterstudent Theologie Vrije Universiteit Amsterdam
  • 14.25-15.15: Forumdiscussie m.m.v. alle sprekers o.l.v. Rens Rottier
  • 15.15-16.00: Vierde Biblebelt Lezing
    Verlegenheid als eindstation: een medisch-historische gang door de Biblebelt (Mart van Lieburg, emeritus hoogleraar medische geschiedenis Erasmus Universiteit Rotterdam)



De zuigkracht van de wereld? Vervreemding en toe-eigening van de bevindelijk gereformeerde identiteit

‘De wereld trekt’. Toenemende vervreemding van de eigen identiteit wordt door bevindelijk gereformeerden vaak gezien als een uiting van verwereldlijking of secularisatie. Deze duiding is echter erg algemeen. De kritische en onverschillige kerkganger, de kerkhopper en de atheïst: ze worden allemaal op één hoop gegooid. Daarmee draagt deze duiding niet bij aan een beter begrip van die toenemende vervreemding. Ze kan zelfs leiden tot een kramp waarin elke verandering als gevaar wordt beschouwd, en waarin enkel nog vastgehouden wordt aan de zekerheid van traditionele opvattingen en praktijken. Tijdens deze studiedag zullen we daarom een spade dieper afsteken en inzoomen op de manier waarop individuen in de context van de hedendaagse samenleving zich verbinden aan of vervreemden van de bevindelijk gereformeerde traditie. Welke maatschappelijke aspecten spelen daarbij een rol, en vooral: hoe doen ze dat? Welke rol spelen de bevindelijk gereformeerden zelf in dit proces – al dan niet in reactie op de veranderingen? Dergelijke vragen worden tijdens onze jaarlijkse netwerkdag vanuit verschillende perspectieven bekeken. Een aanrader voor een ieder die geïnteresseerd is in en/ of betrokken is bij de overdracht van de bevindelijk gereformeerde identiteit.

Kritiek op het kruispunt van scheiding én binding

Over de gevolgen van contact met andersdenkenden op de bevindelijk gereformeerde identiteitAnneke Pons- de Wit (Centrum voor Sociologisch onderzoek KU Leuven) In toenemende mate komen bevindelijk gereformeerden in contact met andersdenkenden. Wat doet dat met hun geloof? Ontstaat er twijfel? En zo ja, hoe gaat men daarmee om? Is deze twijfel de oorzaak van geloofsafval, of brengt het een nieuwe binding met het eigen gedachtegoed mee? En is die binding dan nog wel hetzelfde als vroeger? In deze lezing zal ik deze vragen beantwoorden op basis van mijn promotieonderzoek naar de levensbeschouwelijke identiteitsontwikkeling van bevindelijk gereformeerde, atheïstische, en spirituele dertigers. In eerste instantie zal ik uitleggen waarom ik voor dit onderzoeksthema en voor deze open aanpak gekozen heb, terwijl geloofsafval zowel binnen de gereformeerde gezindte als binnen de sociologie al heel lang verklaard wordt door de secularisatietheorie. Daarbij betoog ik dat het afdoen van religieuze verandering in termen van secularisatie gebaseerd is op een veel te statisch begrip van een religieuze identiteit. Daardoor kan de impact van veranderingen in de samenleving niet goed begrepen worden. Daarna zal ik de belangrijkste conclusies van mijn onderzoek presenteren. Daarbij zal de focus liggen op de respondenten die bevindelijke gereformeerd zijn gebleven en die gelovig (bevindelijk gereformeerd, evangelisch, katholiek) zijn opgegroeid maar van hun geloof zijn afgevallen. Het blijkt dat kritische reflectie een belangrijke rol is gaan spelen in de identiteit van alle respondenten. Deze reflexiviteit resulteert in verdieping in en purificatie van het eigen gedachtengoed. Dat heeft gevolgen voor de manier waarop met het eigen gedachtengoed wordt omgegaan. Deze purificatiebeweging is zichtbaar bij respondenten die gelovig blijven én bij hen die van hun geloof vallen. Het verschil tussen beide groepen is dat het geloof wat de afhakers hebben meegekregen niet voldoet aan de purificatiecriteria die ze zijn gaan stellen aan hun geloof, terwijl dat bij degenen die gelovig blijven wel het geval is.

De tale Kanaäns: heilige constante of teloorgaande traditie



Martha Visscher- Houweling (Faculteit Geesteswetenschappen Vrije Universiteit Amsterdam)
De term ‘tale Kanaäns’ wordt gebruikt om het taalgebruik aan te duiden dat bevindelijk gereformeerden gebruiken om over spirituele, bevindelijke, zaken te spreken. De afgelopen decennia is meermalen geconstateerd dat de tale Kanaäns op zijn retour is. Er is echter nooit systematisch onderzoek gedaan naar de juistheid van die bewering. Opvallend genoeg wordt de term ‘tale Kanaäns’ in De Saambinder, het kerkelijke orgaan van de Gereformeerde Gemeente, door de tijd heen juist vaker gebruikt in plaats van minder vaak. Tegelijkertijd lijkt het taalgebruik dat met ‘tale Kanaäns’ aangeduid wordt, inderdaad minder frequent gebruikt te worden. Maar gaat die teruggang van de tale Kanaäns voor alle bevindelijk gereformeerden even snel? En welke rol speelt dat bij vervreemding of juist toe-eigening van de bevindelijk gereformeerde traditie?

Een eigen weg vinden



De religieuze identiteits-bindingen van jongeren die in een reformatorische omgeving zijn opgegroeid

Anne-Marije de Bruin- Wassinkmaat (Protestants Theologische Universiteit)

Deze lezing vindt haar oorsprong in het promotieonderzoek van Anne-Marije de Bruin-Wassinkmaat naar de religieuze identiteitsontwikkeling van 18 jongeren die reformatorisch zijn opgevoed. Allereerst worden in de lezing het begrip binding en het daarbij behorende begrip exploratie nader verkend en geduid. Vervolgens worden twee typen religieuze identiteitsbindingen besproken die, naast andere bindingen, in het onderzoek naar voren zijn gekomen: de ‘binding aan zichzelf’ en de ‘binding aan vertrouwen op God’. Deze bindingen worden geïllustreerd met behulp van quotes van de geïnterviewde jongeren om zo duidelijk te maken wat de bindingen inhouden en welke exploraties hieraan zijn voorafgegaan. Ook worden godsdienstpedagogische reflecties op de bindingen gedeeld, zoals dat bindingen contextueel bepaald zijn en dat binding altijd een bepaalde mate van scheiding met zich meebrengt, al is het maar op klein niveau. De lezing wordt afgesloten met een aantal pedagogische aanwijzingen voor opvoeders.

Het Woord- en werkelijkheidsgehalte van de bevindelijke gestalte



Maarten Kater (Theologische Universiteit Apeldoorn)

Nadenken over de (geloofs)ervaring (expetientia) binnen de Biblebelt en de mogelijke oorzaken van vervreemding daarvan leidt tot een aantal waarnemingen die we onder ogen moeten zien om niet externe oorzaken als de belangrijkste te zien. Daarom eerst een praktisch-theologische schets van het ‘bevindelijk-gereformeerde universum’ van de bevinding. Daarin zijn woorden en praktijken met elkaar verstrengeld. De woorden functioneren als interpreterende formules. Zó leer je jezelf verstaan en naar andere mensen kijken en zó worden praktijken beïnvloed. In die praktijken kunnen we letten op het gebruikte taalveld (manieren van verwoorden), het doen en laten (leefpatroon) en religieuze gevoelens (ermee gepaard gaande emoties). Allerlei psychologisch, sociologische en retorische aspecten komen om de hoek kijken bij een theologische reflectie op het ‘bevindelijke universum’ (bevindelijke leefwereld). Bij deze theologische reflectie is te denken aan: de cultuur van betekenisverlening (hoe versta je bepaalde gebeurtenissen, hoe construeer je die?), een drievoudig kennisconcept (conceptuele, emotionele en belichaamde kennis), een morfologie van de bekering en de heilsorde. Om de genoemde leefwereld in stand te houden wordt een patroon gehanteerd: concentreren, modelleren, repeteren, emotionaliseren, materialiseren en profileren (‘othering’). Bovengenoemde gedachten zijn ontleend aan praktisch-theologisch onderzoek en kunnen geïllustreerd worden aan de hand van voorbeelden die Arie van der Knijff in zijn dissertatie Bevindelijk preken benoemt. Het gaat om een onderbouwing van de stelling dat vervreemding met name veroorzaakt wordt door een te laag Woord- en werkelijkheidsgehalte van een bevindelijk spreken, vanwege een verenging van het begrip experientia.

Vierde Biblebelt Lezing

Mart van Lieburg (emeritus hoogleraar medische geschiedenis) De Biblebelt Lezing biedt een podium aan een spreker die zowel vanuit betrokkenheid bij de reformatorische traditie als vanuit een brede maatschappelijke ervaring een persoonlijke, kritische en/of leerzame visie geeft op de toestand van de zogeheten Biblebelt. Eerder werden Biblebelt Lezingen gehouden Jan Schinkelshoek (Een onvernuftig man weet er niet van…’: Van Zwarte Kousen Kerken naar Refozuil), Dirk Vergunst (God met ons? Reflecties bij 100 jaar SGP) en Willem Frijhoff (Gedeeld geloof voor alle christenen? Overwegingen naar aanleiding van de Biblebelt door een rooms-katholieke historicus).