Historisch perspectief

 

Historisch onderzoek naar de Nederlandse Biblebelt kan op twee manieren worden opgevat. De ene manier richt zich op de (voor)geschiedenis van de bevindelijk gereformeerden in Nederland. Volgens sommigen ligt hun oorsprong al in de tijd van de (Nadere) Reformatie of het gereformeerd piëtisme, gelet op de theologische en spirituele traditie waarop zij zich beroepen.

Het functioneren als groepering binnen het Nederlandse protestantisme dateert meer uit de laatste eeuwen. Op kerkelijk gebied (Afscheiding, Gereformeerde Bond, Gereformeerde Gemeenten etc.), maatschappelijk gebied (scholen) en politiek gebied (Staatkundig Gereformeerde Partij) werden de bevindelijke hervormden/gereformeerden steeds meer zichtbaar. Eerst gebeurde dat in de marge van het grote proces van de orthodox-protestantse verzuiling, later juist als reactie op de ontzuiling. In die zin was de vorming van de reformatorische zuil een variant van 'herzuiling'.

De andere manier van historisch onderzoek richt zich op het traditiebesef en de herinneringscultuur van de (recente of huidige) reformatorische groepering. Hoe gaan zij met het verleden om in het kader van hun zelfbeeld en identiteitsbesef? Hoe produceren zij kennis van de kerkgeschiedenis en dragen zij die uit in boeken en tijdschriften, herdenkingen en evenementen, schoolboeken en stichtelijke lectuur?

Uiteraard lopen de 'feitelijke' geschiedschrijving en 'functionele' geschiedbeleving hier door elkaar. Binnen het netwerk worden beide onderzoekslijnen gestimuleerd en gecombineerd. Enerzijds wordt geprobeerd de bestaande belangstelling voor de 'kleine kerkgeschiedenis' (zoals de bestudering van diverse kerkverbanden, predikanten e.d. wordt aangeduid) te verrijken en te verdiepen vanuit de moderne geschiedwetenschap. Anderzijds wordt de herinneringscultuur en historische (zelf)beeldvorming bestudeerd. Momenteel richt de expertise en activiteit binnen het netwerk zich vooral op:

- De politieke bewustwording van (bevindelijke) orthodox-protestanten vanaf de negentiende eeuw, zoals bij het Volkspetitionnement van 1878, de eerste grootschalige mobilisatie van sympathisanten van een 'school met de bijbel'

- De lees-, schrijf- en vertelcultuur van (bevindelijke) orthodox-protestanten en de vorming van communicatienetwerken (boeken, brieven, biografieën, egodocumenten, volksverhalen)

- Het leiderschap in (bevindelijke) orthodox-protestantse groeperingen en kerkverbanden (predikanten, oefenaars, ambtsdragers, informele pastorale figuren)

- Opvoeding, onderwijs en jeugdwerk: pedagogische idealen en praktijken, jeugdverenigingen en -bonden, reformatorische scholen.

 Download hier de bundel Refogeschiedenis in perspectief. Opstellen over de bevindelijke traditie (Heerenveen 2007), met bijdragen van o.a. Fred van Lieburg, John Exalto en Maarten Wisse.